Tehlikeli Atık Nedir?
Tehlikeli atıklar, insan sağlığına veya çevreye zarar verme potansiyeli taşıyan; yanıcı, patlayıcı, korozif, toksik ya da bulaşıcı özellikler gösteren atıklardır. Kimya, sağlık, otomotiv, enerji gibi pek çok sanayi kolunda ortaya çıkan bu atıklar, uygun yönetilmediğinde toprağı, su kaynaklarını ve hava kalitesini bozarak ekosisteme kalıcı zararlar verebilir. Diğer çevresel atıklarda olduğu gibi tehlike atıklarda kendi içerisinde sınıflandırılmıştır.
Tehlikeli Atıkların Sınıflandırılması
Listeye dayalı atıklar ve Karakteristik atıklar olmak üzere tehlikeli atıklar 2 gruba ayrılmaktadır.
Listeye Dayalı Atıklar
Belirli proseslerden kaynaklanan ve ulusal/uluslararası listelerde (ör. EPA’nın “Listed Wastes”) yer alan atıklardır.
Karakteristik Atıklar
Özelliklerine göre tanımlanan atıklar anlamına gelmektedir. Örneğin:
- Yanıcılık (Ignitability): Kolay tutuşabilen solventler, yağlar.
- Koroziflik (Corrosivity): pH <2 veya pH >12,5 olan sıvılar.
- Reaktivite (Reactivity): Su ile tepkime vererek gaz çıkaran maddeler.
- Toksisitesi (Toxicity): Belirli kimyasalların su ekosistemine zarar verebilecek konsantrasyonlarda olması.
gibi sıralanabilir.
Tehlikeli Atıkların Kaynakları Nelerdir?
Tehlikeli atıklar’ın kaynağı sanayi, sağlık, elektronik ve tarım sektörleridir. Bu sektörler içerisinde ki oluşumu aşağıda ki gibidir:
- Sanayi Tesisleri: Boya, vernik, solvent, ağır metal içeren prosesler
- Sağlık Sektörü: İğneler, kan ve biyolojik örnekler
- Elektronik Atıklar: Piller, devre kartları
- Tarım: Pestisit kalıntıları, gübre ambalajları
Tehlikeli Atıkların Riskleri Ve Etkileri Neledir?
Bu atıkların çevreye ve sağlık üzerinde çok büyük etkileri vardır.
Tehlikeli Atıkların Çevresel Etkileri
- Toprak kirlenmesi → Tarım alanlarının verimliliğinin düşmesi
- Su kirliliği → İçme suyu kaynaklarının zarar görmesi
- Hava kirliliği → Toksik buharların solunması
Tehlikeli Atıkların Sağlık Üzerinde ki Etkileri
- Kronik ve akut zehirlenmeler
- Solunum, deri ve göz problemleri
- Kanserojen etkiler (ör. bazı çözücüler, ağır metaller)
Tehlikeli Atık Yönetiminin Temel Aşamaları Nelerdir?
- Sınıflandırma ve Kodlama: Atığın türü, kaynağı ve tehlike seviyesi tespit edilerek uluslararası standart kodu ile işaretlenir.
- Geçici Depolama: Sızdırmaz ve işaretli alanlarda, çevreye zarar vermeyecek şekilde depolanır.
- Taşıma: Yetkilendirilmiş taşıma firmalarıyla, ADR (karayolu taşımacılığı) standartlarına uygun araçlarla nakledilir.
- Geri Kazanım ve Bertaraf:
-
- Geri Kazanım: Metal, plastik ve çözücü geri kazanımı.
- Arıtma: Kimyasal veya fiziksel işlemlerle riskin azaltılması.
- Yok Etme: Yakma (enerji geri kazanımlı incinerator), düzenli depolama alanlarında kontrollü depolama.
