Asbest Nedir? Tehlikeleri ve Kullanım Alanları Nelerdir?

Asbest, uzun yıllar boyunca inşaat, enerji ve gemi sanayinde yaygın olarak kullanılan, ancak bugün ciddi sağlık riskleri nedeniyle yasaklanmış bir mineral grubudur. Doğal lifsi yapısıyla kimyasallara, yüksek ısıya ve dayanıklı olması onu 20. yüzyıl boyunca birçok sektörde “vazgeçilmez” hale getirmiştir.

Ancak yapılan bilimsel araştırmalar, asbest liflerinin solunmasıyla ölümcül akciğer hastalıklarına yol açabileceğini ortaya koymuştur. Çıplak gözle fark edilmeyen mikroskobik liflerden oluşan bu maddenin büyük tehlikeleri vardır.

Asbest’in Tehlikeleri Nelerdir?

Asbest maddesinin lifli bir yapıda olduğuna değinmiştik. Görünmez tehdit olan bu lifler, solunduğunda akciğer dokusuna yerleşir ve zamanla asbestozis, mezotelyoma (akciğer zarı kanseri) ve akciğer kanseri gibi hastalıklara yol açar. Sağlık uzmanları, asbestin hiçbir güvenli maruziyet seviyesi olmadığını vurgulamıştır. Bu nedenle dünya genelinde pek çok ülke, asbestin üretimini ve kullanımını tamamen yasaklamıştır.

Peki geçmişte çokça kullanılan ve günümüzde pek çok sektörde kullanılması tercih
edilmeyen bu madde nerelerde kullanılır?

Asbest’in Kullanım Alanları Nelerdir?

Asbest’in genellikle tercih edilme sebebi dayanıklılığı ve düşük maliyet ile ilişkilidir. Ancak bu yaygınlık dolayısıyla belirli riskleri de beraberinde getirmiştir. Asbest’in başlıca kullanı alanları aşağıdaki gibidir:

• İnşaat ve Sanayi Uygulamaları
• Gemi Sanayi

İnşaat ve Sanayi Uygulamalarında Asbest’in Kullanımı

Asbest maddesi inşaat ve sanayi uygulamalarında aşağıdaki alanlarda kullanılmaktadır:

• Çatı kaplamaları ve çimento levhalar
• Boru izolasyonları ve kazan sistemleri
• Yangına dayanıklı kaplamalar ve duvar panelleri
• Fren balataları ve debriyaj parçaları
• Enerji santrallerinde ve kimya tesislerinde izolasyon

Gemi Sanayisinde Asbest’in Kullanımı

Asbest, gemilerde en yoğun kullanılan tehlikeli malzemelerden biri olmuştur. Özellikle 1960–1990 yılları arasında inşa edilen gemilerde aşağıdaki bölgelerde asbest tespit edilir:

• Kazan dairesi ve motor bölmeleri
• Buhar hatları, boru bağlantıları ve flanş contaları
• Yangına dayanıklı kaplamalar ve duvar panelleri
• Elektrik izolasyon malzemeleri
• Geminin zemin ve tavan panellerinde ses ve ısı yalıtımı

Bu nedenle, eski gemilerin sökümü sırasında asbestin açığa çıkması çevre ve insan sağlığı açısından çok ciddi riskler doğurur. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiyede ki eski gemilerde de asbest kullanılmıştır.

Türkiye’de Eski Gemilerde Asbest Sorunu

Türkiye, gemi söküm sanayisinde dünyanın önde gelen ülkelerinden biridir. Özellikle İzmir Aliağa bölgesi, Avrupa’dan gelen eski gemilerin söküldüğü merkez haline gelmiştir. Aliağa’da faaliyet gösteren tersaneler, “Gemi Söküm Yönetmeliği” çerçevesinde lisanslı olarak çalışır. Ancak bu tesislerde sökümü yapılan gemilerin birçoğu, asbest içeren eski gemilerdir. Bu da hem işçiler hem çevre açısından büyük bir risk oluşturur.

Gemi Sökümünde Asbest Sökümü Nasıl Yapılır?

Asbest sökümü, sıradan bir iş değildir; eğitimli ve yetkin personel gerektirir. Türkiye’de bu işleri sadece “Asbest Söküm Uzmanı” gözetiminde, “Asbest Söküm Çalışanı” unvanına sahip kişiler yapabilir.

Bu süreçte şu adımlar izlenir:

1. Asbest içeren alanların tespiti ve numune analizi
2. Söküm öncesi ıslak yöntemle lif yayılımının engellenmesi
3. Hava kalitesi ölçümleri (maksimum 0,1 lif/cm³ sınır değeri)
4. Atıkların etiketlenip özel torbalarda depolanması
5. Asbest atıklarının lisanslı bertaraf tesislerine taşınması

Bu standartlara uyulmadığı takdirde, asbest lifleri havaya karışabilir ve çevreye yayılabilir.

Asbestin Yasaklanma Süreci

Asbestin tehlikesi 20. yüzyılın sonlarına doğru bilimsel olarak kanıtlanınca, birçok ülke bu maddeyi yasaklama yoluna gitti.

• Avrupa Birliği, 1999/77/EC direktifiyle 2005 yılından itibaren asbestin her türlü
  kullanımını yasakladı.
• Türkiye’de ise 31 Aralık 2010 itibarıyla asbest ve asbestli ürünlerin üretimi, ithalatı
  ve kullanımı tamamen yasaklandı.

Buna ek olarak, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan “Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği” ile asbest sökümü ve bertarafı özel eğitimli personel tarafından yapılmak zorunda hale getirildi. Bu düzenlemeler, hem çalışanların sağlığını korumak hem de çevreye zararı en aza indirmek amacıyla uygulanmaktadır.

Asbest Yerine Kullanılan Güvenli Alternatifler Nelerdir?

Asbestin yasaklanması ile birlikte, sanayi ve inşaat sektörleri alternatif yalıtım malzemelerine yönelmiştir. Günümüzde asbest yerine kullanılan başlıca malzemeler şunlardır:

• Cam yünü (cam elyaf): Isı ve ses yalıtımında kullanılır, düşük toksisiteye sahiptir.
• Taş yünü (mineral yün): Yüksek sıcaklığa dayanıklıdır, yangına karşı güvenlidir.
• Seramik elyafı: Endüstriyel fırın ve baca sistemlerinde kullanılır.
• Kompozit malzemeler: Hafif, dayanıklı ve çevre dostu üretim sağlar.
• Vakum yalıtım panelleri (VIP): Yüksek verimli modern izolasyon sistemidir.

Bu alternatifler, hem enerji verimliliğini artırır hem de insan sağlığı tehditi konusunda minimum etki yaratmaktadır. Dijital hurda e-ihale sistemi olan Hurdam.Net bu konuda da hassaslık göstermektedir. E-ihale süreçlerinizle ilgili ayrıntılı bilgilere iletişim adresinden ulaşabilirsiniz.

Asbest İle İlgili Sıkça Sorulan Sorulan Nelerdir?

Türkiye’de Asbest Yasaklandı mı?

Evet. Türkiye’de asbest ve asbestli ürünlerin üretimi, ithalatı ve kullanımı 31 Aralık 2010’da yasaklanmıştır.

Asbest En Çok Nerelerde Kullanılmıştır?

Gemilerde, inşaat malzemelerinde, izolasyon sistemlerinde ve fren balatalarında kullanılmıştır.

Asbestli Gemiler Türkiye’de Nerede Sökülüyor?

Genellikle İzmir Aliağa Gemi Söküm Tesisleri’nde sökülmektedir.